KINESKI HOROR AUTORI

Nakon predstavljanja specifičnosti korejskog i japanskog horora, prelazimo na kineske horor autore. Već ranije smo govorili o neobičnom položaju kineskog filma i njegovim odnosom sa Hong Kongom, kao centrom filmske industrije u kome stvara najveći broj kineskih autora.

Horor kao derivat zapadne kulture je bio donedavno potpuno odbačen od strane komunističke Kine. Promenu je doneo novi talas azijskog horora koji je započeo film “Krug” (Ringu, 1998.), a Kina se uključila 2002. godine sa filmom “Oko” (Gin gwai) braće Pang, čiji opus ćemo ovde predstaviti.

Poster filma "Oko"

Hong Kong je više od sto godina bio pod upravom Velike Britanije, i to se ogleda u stilu velikog broja stvaralaca iz ovog grada. Savremeni Kineski horor film je mnogo manje klaustrofobičan od horora njegovih suseda, likovi su manje tradicionalistički, a folklor kao inspiracija se uzima mnogo liberalnije, i često je kombinovan sa folklorom Evrope i Amerike.

BRAĆA PANG

Braća pang, Deni i Oksid Čun, su identični blizanci rođeni 1965. godine u Hong Kongu. Oksid Pang, 15 minuta stariji, počeo je filmsku karijeru u glavnom gradu Tajlanda kao kolorista, gde se bavio režiranjem televizijskih reklama. Ovde je režirao i svoj prvi film, dramu “Ko trči?” (Ta fa likit, 1997.), koji je bio Tajlandov kandidat za Oskara te godine .

Oksid Čun Pang

Deni Pang je započeo karijeru u Hong Kongu, gde je radio kao montažer, i gde je režirao nekolicinu filmova. Ali pravi uspeh braća su doživela tek sa svojim prvim zajedničkim projektom, tajlandskim akcionim trilerom “Opasni Bangkok” (Bangkok Dangerous) iz 2000. godine. Dve godine kasnije režiraju svoj prvi horor “Oko”, koji je doživeo uspeh i u americi, i dobio dva nastavka, kao i holivudski rimejk u režiji Dejvida Moroa i Havijera Paluda.

Deni Pang

Braća imaju neobičan pristup režiji, svaku scenu režiraju nezavisno jedan od drugoga, jer kako kažu, “uvek je samo jedan Pang na setu”. Teme kojima se bave su vrlo često aktuelni društveni problemi, propušteni kroz žanrovsku prizmu, što njihove filmove čini donekle angažovanim. Iako nisu religiozni, ne kriju da su mnoge ideje inspirisane religijom, prvenstveno budizmom i katoličanstvom. Lokalni kulturni i filozofski uticaj se vidi u njihovoj opsesiji usudom, karmom i reinkarnacijom, koji uvek imaju značajnu ulogu u njihovim horor filmovima. U svakom slučaju braća Pang unose preko potrebnu svežinu u žanr, a zbog očiglednih zapadnih uticaja koji njihovim filmovima daju evropski feeling, idealni su za one koji tek žele da uđu u svet azijskog horora.

ABNORMALNA LEPOTA (SEI MONG SE JUN)

“Abnormalna lepota” je film Oksid Panga iz 2004. godine, snimljen u hongkonškoj produkciji. Priča filma je inspirisana žanrom fotografije koji vodi poreklo još iz viktorijanskog perioda, a reč je o portretima mrtvih. Ovim fotografima je primarni subjekt smrt i propadanje, a rezultat je neobičan. Slično horor filmu portreti mrtvih estetizuju ružno, postavljajući ono što je u savremenoj estetici poznato kao paradoks ružnoće. Kako je moguće da budemo opčinjeni ili da smatramo privlačnim nešto što je inače nakazno, groteskno ili jednostavno ružno? Estetika nudi mogući odgovor: nije ono što smatramo privlačnim ružnoća, već zadovoljstvo intelektualnog istraživanja koju nam umetnički predstavljena ružnoća nudi, kako navodi američki filozof Noel Karol.

Rejs Vong u ulozi Džini

Oksid Pang istražuje ovu ideju kroz lik Džini (Rejs Vong), nagrađivanog studenta akademije umetnosti, koja kreće u potragu za savrešenim fotografskim subjektom, a koji nalazi u trenutku saobraćajne nesreće kojoj biva svedok. Fascinirana morbidnim prizorom polako postaje opsednuta smrću, što je uvodi u jedan potpuno novi svet koji preti da je preotme, istovremeno razotkrivajući traumatičnu prošlost glavne junakinje. Film u trećem činu uzima žanrovski zaokret koji se nekima verovatno neće dopasti, ali zbog prelepog narativa prve dve trećine filma svejedno ga vredi pogledati.

DNEVNIK (MON SEUNG)

Još jedan film Oksida Panga, i opet je u centru tragična junakinja. Teško je reći nešto o ovom psihološkom hororu iz 2006. godine, a ne pokvariti neki od preokreta. Film prati mladu ženu Vini (Šarlin Čoi) koja provodi dane u svom stanu čekajući svoga momka Seta. Jednog dana njen momak nestaje bez traga i ona kreće u potragu za njim, pri čemu upoznaje Reja (Šon Jui), koji iz sažaljenja pristaje na večeru sa njom, a brzo potom otkriva da Vini krije mnoge mračne tajne.

Šarlin Čoi u ulozi Vini

Sjajan narativ i intrigantna priča prepuna egzistencijalnog straha i užasa, čini ovaj film obaveznim štivom za ljubitelje psihološkog horora u maniru “Isijavanja” (The Shining, 1980.) ili "Duhova u nama” (Others, 2001.).

OKO (GIN GWAI)

Ovaj zajednički film Denija i Oksida iz 2002. godine je postavio hongkonški film na mapu azijskog horora. Priča filma je inspirisana istinitim događajem u kome se devojčica od šesanest godina ubila nakon što je povratila vid transpantacijom rožnjače. Glavna junakinja filma, slepa violinistkinja Vong Kar Mun (Andželika Li), na isti način dobija vid, nakon čega postaje svedok događajima koje niko drugi ne vidi. Nakon što nasluti da se iza svega krije misterija koju treba rešiti da bi se oslobodila svog bremena, kreće sa svojim teraputom dr. Vaom (Lorens Čo) na putovanje koje će im promeniti živote.

Scena iz filma "Oko"

U svojoj osnovi, ovo je najtipičniji horor za azijsko tržište koji su napisali i režirali braća Pang. Iako ima mnoge tehničke kvalitete, za ljude koji su upoznati sa horor žanrom azijskog kontinenta, ovaj film neće biti ništa novo.

RECIKLAŽA (GWAI WIK)

Još jedna kolaboracija braće Pang iz 2006. godine, i ponovna saradnja sa Andželikom Li, koja ovaj put glumi spisateljicu Cui Ting-Jin. Ovaj film mi je jedan od najinteresantnijih filmova braće Pang, pre svega jer se poigrava osnovama na koje je postavljen žanr, a zatim eskalira u mnogo veću priču o ekološkoj svesti, ljudskoj egzistenciji, ali i prirodi pripovedanja. Ova kompleksna i slojevita priča zapakovana u ruho mračne fantazije inspirisane budističkim religioznim uticajima je pravo osveženje ne samo za azijski horor, nego za horor uopšte.

Scena iz filma "Reciklaža"

Slede spoileri: ovaj film je postao i predmet medijske kontroverze, jer se u jednom trenutku glavna junakinja nalazi na mestu gde završavaju zaboravljene stvari, između ostalog i abortirani fetusi, zbog čega neki kritičari filma smatraju da film nosi poruku protiv abortusa, ali Braća Pang su se izjasnila da to nije slučaj. Moj utisak je da nije u pitanju propaganda bilo koje vrste, to pitanje je realnost sveta u kome živimo, a ne bi bilo tako problematično da nije izvor egzistencijalnog užasa, što svaki dobar horor pisac zna da ceni i upregne u dobru priču.

Aljoša Tomić

JAPANSKI HOROR AUTORI

Od svih istočnoazijskih horora najrazvijeniji je zasigurno japanski horor film koji ima i najdužu tradiciju i najviše autora. Japanski horor film karakteriše jedna posebna poetika koja se može prepoznati u većini podžanrova japanskog horora. Ova poetika bazirana je na ekspliciranju straha koji je kulturološki i društveno usađen u svakodnevicu jednog japanca i horor film ima za cilj da gledaoca dovede do jedne vrste katarze. Mogli bismo reći da sa jedne strane ove karakteristike važe generalno za isotčnoazijski horor film ali kako je on najrazvijeniji u Japanu i kako je ova zemlja i njena kinematografija najviše izvožena na strana tržišta, kvalitet, kvantitet i estetika su ovde najmoćniji.

Mnogi reditelji koji su se oprobali u pravljenju pojedinih filmova ovog žanra imaju svoja dela i u okviru drugih filmskih žanrova. Najznačajniji japanski reditelji horora su svakako Hideo Nakata, Takaši Šimucu, Kjoši Kurosava, Mike Takaši i Kođi Širjaši. Među svima njima pažnju bi trebalo posvetiti zasigurno jednom horor autoru, a to je Kođi Širjaši koji je režirao i napisao najveći broj horora u proteklih deset godina. Ostali reditelji koje smo naveli su svakako izuzetno važni kako za samo stvaranje horor filma (pre svega mislimo na Nakatu i film „Krug“ koji je pokrenuo talas novog japanskog horora) tako i za razvoj određenih podžanrova (na primer Mike Takaši koji je postavio standarde japanskog splatter filma). Osim Širjašia u ovom tekstu bavićemo se i rediteljem koji je izuzetno važan zbog svog uplitanja kriminalističkog i detektivskog žanra u horor film, kao i drugih netipičnosti koje sadrže njegovi filmovi, a radi se Kjošiu Kurosavi.

KOĐI ŠIRJAŠI

Kođi Širjaši rođen je 1973. godine u Fukoki. Završio je filmsku režiju na Univerztetu Kjušu Sanđo u rodnom gradu i još kao mladić bio je asistent režije na filmovima koje je u to vreme pravio Šinobu Jaguči. Počeo je da pravi filmove inspirisan mnogim horor klasicima američke kinematografije kao što su „Zora živih mrtvaca“ (Dawn Of The Dead, 1978.), „Teksaški masakr motornom testerom“ (The Texas Chain Saw Massacre, 1974.), „Mrtvo zlo“ (The Evil Dead, 1981.) i drugi.

Kođi Širjaši

Širjaši je debitovao sa filmom „Prokletstvo“ (Noroi, 2005) koji spada u found footage ili pseudo dokumentarce koji su zaživeli posednjih desetak godina u svetu horora. Većina Širjašievih filmova su zapravo pseudo dokumentarci tako da ga možemo smatrati i jedinim rediteljem iz Japana koji se bavio isključivo ovom tehnikom snimanja horor filmova. Ovu tehniku je možda  koristio jer nije imao dovoljno novca da uloži u svoje filmove pa je vrlo često bio prinuđen da scene paranormalnog animira što u vizuelnom smislu donosi lošiji kvalitet u nekim njegovim filmovima.

Poster filma "Prokletstvo"

Dva Širjašijeva filma koja vredi izdvojiti nisu pseudo dokumentarci, već se radi o splatter hororu „Groteska“ (Gurotesuku, 2009.) i filmu koji je napravljen u saradnji sa ko-scenaristom Naojuki Jakotom „Izrezan“ (Kuchisake-onna, 2007.) a koji pretenduje da postane jedan od kultnih japanskih horor filmova.

GROTESKA (GUROTESUKU)

Ovaj film predstavlja jedan od najeksplicitnijih splatter horora ikada snimljen, a zasigurno najeksplicitniji film istočnoazijskog horora. Priča prati mladi ljubavni par Aki i Kazuo koji se igrom slučaja nađe u zamci hirurga sadiste koji želi da ih muči kako bi zadovoljio svoje seksualne fantazije. Sa jedne strane hirurg privatno predstavlja uglednog doktora, odmerenog i prijatnog čoveka dok se ne pretvori u čudovište koje uživa u tuđoj patnji. Osim fizičke torture doktor se i psihički poigrava sa Aki i Kazuo što dodatno komplikukje radnju i poigrava se sa osećanjem samih gledaoca.

Scena iz filma "Groteska"

IZREZAN (KUCHISAKE-ONNA)

Ovaj film najviše od svih japanskih horora liči na američke slešere, ali poseduje karakterističan japanski izraz. Kao u „Krugu“ i „Kletvi“ ovde imamo ženu kojoj je nanesena nepravda i koja želi osvetu, te stoga po inerciji ima svoju ciljanu grupu žrtava, u ovom slučaju su to deca. Na izvestan način ovo je dečiji horor film i možda bismo mogli da kažemo da ima edukativni karakter jer žena (antagonista) pre nego što napadne svoje žrtve pita ih da li misle da je ona lepa, a pri tom su joj obrazi rasečeni. Njena sakatost je direktno povezana sa njenim oružijem, a to su makaze. Ovaj film je inspirisan jednom od mnogobrojnih urbanih legndi koje su se prepričavale po Japanu, što ne isključuje mogućnost da se nešto slično zaista i desilo.

Scena iz filma "Izrezan"

KIJOŠI KUROSAVA

Kijoši Kurosava pre svega nije ni u kakvom srodstvu niti vezi sa drugim velikim japanskim rediteljem Akirom Kurosavom. Kijoši je rođen 1955. i završio je Univerzitet u Tokiju pod mentorstvom Šigehiko Hasumija, poznatog filmskog kritičara. Kurosava danas radi kao profesor na istom univerzitetu, inače široj javnosti je poznatji kao filmski horor autor, scenarista i kritičar. U ranoj mladosti eksperimentisao je sa kamerom od 8 mm i snimao je filmove o jakuzama. Sa filmom „Lek“ (Cure, 1997.) postiže prvi međunarodni uspeh. Ovaj film predstavlja jednu kriminalističku sagu sa elementima horora. Ali za razliku od filma „Krug“ koji je izašao godinu dana kasnije ovaj film nije imao veliki uticaj na budući razvoj japanskog horor filma iako su neki motivi i elementi ostali prisutni u većini filmova.

Kijoši Kurosava

Kijoši Kurosava se bavio snimanjem i drugih filmova osim horora, ali ovde ćemo izdvojiti dva njegova filma od kojih je jedan kultni japanski horor „Puls“ (Kairo, 2001.), a drugi će biti film „Odmazda“ (Sakebi, 2006.). Ovog autora u svim delima karaktriše nešto što drugi japanski stvaraoci uglavnom nemaju, a to je doza mistike i nerazjašnjenosti. U njegovim filmovima se pojavljuju apstraktni elementi koji gledaoce i aktere filma često ostavljaju u čudu, ali oni na jednom meta nivou mogu da govore upravo o sadržini filma i njegovoj suštini. Drugim rečima Kijoši Kurosava je u horor film uneo više aspekte umetničkog stvaralaštva nego što je to karakteristično za ovaj filmski žanr.

PULS (KAIRO)

Ovaj film smo već ranije spominjali u tekstu o američkom filmu „Bez prijatelja“ (Unfriended 2015.) sa istom, odnosno, sličnom tematikom. Dakle, film se bavi savremenim tehnologijama i svetom mreže kroz koji autor hoće da prikaže strah koji ovaj paralelni svet razvija u svima nama. Film ima mitološku dimenziju jer je taj paralelni svet računarske mreže poistovećen sa svetom duhova, a stvarni živi svet kroz film doveden do apokalipse. Na ovaj način film ima futuristički karakter. U dve paralelne radnje koje prate dvoje likova, mladog studenta Riosukea i devojku Kude. Oni se sreću sa duhovima koji im se obraćaju iz paralelnog sveta i traže od njih pomoć. Neki od duhova su prijatelji likova koji su prešli u svet mrtvih, koji predstavlja ovaj paralelni svet. Film tematizuje i problem samoubistva, kao i ideju o tome da život u internetskoj mreži svodi na usamljenost kakva je u stvari smrt.

Scena iz filma "Puls"

ODMAZDA (SAKEBI)

Ovaj film možemo da okarakterišemo kao detektivski horor. U glavnoj ulozi imamo lik detektiva koji istražuje ubistvo ženske osobe. Na samom početku otkriva da se na mestu zločina nalazi dugme sa njegovog kaputa, ali se ničega ne seća. Kako istraga odmiče tako detektiv počinje da viđa ubijenu ženu poput duha ili prikaze i radnja se dalje komlikuje razvojem misterije. U gradu počinje da vlada epidemija ubistava koja se širi i zahvata sve više ljudi. Čitava radnja biva obavijena velom misterije i mistike koje i karakterišu poetiku ovog reditelja kao i nedorečeni završetak koji ostavlja prostor za nagađanje i razmišljanje.

Nenad Lančuški

Scena iz filma "Odmazda"